Het leven is een aaneenschakeling van afscheid nemen. Van kleins af nemen we afscheid van voorwerpen, plaatsen, situaties, dromen, personen,…tot we afscheid nemen van het leven zelf.

We nemen ook afscheid

• van het kind zoals het vroeger was
• van fysieke en geestelijke genoegens die door ziekte of ouderdom niet meer wenselijk of mogelijk zijn
• van een actief leven
• van kinderen die ver van huis een nieuw leven opbouwen
• van toekomstdromen en verwachtingen die door allerlei omstandigheden niet  gerealiseerd werden
• van een huisdier

Het boek van hersenonderzoeker Dick Swaab WIJ ZIJN ONS BREIN wordt aangehaald en is zeker gespreksstof voor later.

http://www.8weekly.nl/artikel/8840/dick-swaab-wij-zijn-ons-brein-van-baarmoeder-tot-alzheimer-een-stofje-hier-een-oplichtend-vlekje-daar.html

Als we terugblikken op een verlies kunnen we geconfronteerd worden met verdriet, spijt, schuldgevoel, ontgoocheling, machteloosheid.

Angst, onzekerheid, eenzaamheid kunnen ons overvallen als we naar de toekomst kijken.

Verbondenheid, solidariteit en empathie maken het afscheid draaglijker.

Ongeloof en onmacht kunnen te maken hebben met de persoonlijke levensvisie.

Het is goed om de goede momenten uit ons verleden te koesteren  en de rest van ons verleden samen met ons verlies te begraven.

In EPILOGUE, een bekroonde documentaire van Manno Lanssens,  wordt het leven en de dood van Neel Couwels (50) uit Zoersel getoond. Zij vonden dat ziek zijn en sterven in onze samenleving te veel wordt weggedrukt en in handen van professionals zit. Ze wilden laten zien dat sterven ook anders kan. http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=V53G5O26

Als afsluiter een lied van Kate Melua PIECE BY PIECE  http://www.youtube.com/watch?v=Qwvf2OtpSPI

dank aan Rosa, Griet, Denise, Filiep, Doris, Bernadette,

JC

Opkomst : eerder beperkt, met achten. Nee, geen gewoon verslag, maar een indruk van wat besproken werd. Dat wil ik weergeven. Misschien wil ik voor mezelf wel bewijzen hoe zinvol zo’n avond is. Misschien wil ik het ‘vertellen’, erover praten? Dat was trouwens de bedoeling. Praten over praten, of nauwkeuriger geformuleerd :
‘Kan praten helpen in moeilijke omstandigheden?’
Iedereen voelt aan dat deze vraag ontstaan is uit een antwoord, want als ‘humane vrijzinnige ‘voel’ je je verplicht om mensen in moeilijke omstandigheden bij te staan, te helpen. En daarbij groeit de behoefte aan praten. Je wil de juiste woorden spreken waardoor de ander zich beter zou voelen.
Moeilijke omstandigheden omvatten meestal verlies. Als dat materieel is, portefeuille, auto, huis, een pop voor een kind, dan gaan we relativeren. Het is niet zo erg… Het is maar dit of dat en kan vervangen worden en met een beetje geluk krijg je een betere auto, een beter huis, een mooiere pop. De aandacht wordt verlegd van verdriet naar de hoop op herstel of zelfs verbetering. Ook een operatie, die overleef je, en een gebroken been groeit weer aan elkaar en met één nier heb je genoeg en… Als we de aandacht van die lijdende persoon kunnen verleggen, dan helpen we hem door de crisis.
Maar als het verlies niet materieel is, maar een geliefde (in de ruime zin) betreft of een definitieve bedreiging van het eigen leven, of een definitief verlies van eigen mogelijkheden, dan gaat die redenering niet op. Dan dreigen we de persoon meer pijn te doen door zijn pijn te relativeren. “Maar je vind wel een nieuwe vrouw.”, zo iets zeg je niet bij een overlijden. Jouw praten is dus bepaald door de reactie van de luisteraar of door de reactie die je verwacht. Want het kan best dat praten over dat verlies toch kan helpen, dat het zelfs een diepe wens is van de ‘lijder’. Dan spreken we over praten in de andere richting. Dan is onze functie luisteren, het verhaal aanhoren. Geduldig het moment afwachten om misschien een klein accent te leggen dat de vicieuze cirkel van het steeds herhalen van de pijnbeleving kan doorbreken. Maar dit woord is hier verkeerd. Het is geen breken, maar een lichtjes verstoren van de cirkelgang. Die wordt dan mogelijk iets ruimer (elliptisch), zoals een planeet die ontsnapt aan de aantrekkingskracht van zijn zon. Dat kan (op menselijke schaal) jaren duren en daarin kunnen we als luisteraar de ander ‘humaan’ helpen.
Maar van waar die behoefte aan praten? ‘We zijn sociale dieren’ wordt geopperd. En met de moderne communicatie wordt die sociale behoefte steeds minder (wat een afschuwelijke uitdrukking: steeds minder) bevredigd. Worden we eenzamer vóór onze schermen, dan onze grootouders op de stoel vóór de gevel? Misschien is de vlucht achter die ‘schermen’ een ‘afscherming’ van de wereld? Beschermt een mail je niet van de natuurlijke reacties (lichaamstaal) van je tegenpartij ? Reacties die je standpunt wel eens zouden kunnen omver werpen.
Als we de socio-biologen volgen zou praten evolutioneel (in de genen dus) vastgegroeid zijn door 100.000 jaar of meer in groep samen zitten en ervaringen uitwisselen. Hoeveel levens zouden gespaard zijn wanneer de vijand kon vermeden worden door te luisteren naar wat de medemens vertelt? Of door te horen wat eetbaar is en waar het te vinden is? Die ‘goede luisteraars’ hadden een betere kans op overleven én op nageslacht! En zo werkt evolutie. Maar er zat (en zit) nog een twee drang verscholen: eigen ervaringen overdragen op anderen. Het nut? Geven en nemen! En groepsbanden smeden voor de veiligheid en de voortplanting. Dus ook de vrouwtjes in je ‘nest’ praten. Basis genoeg voor een diep ingegroeide behoefte aan het vertellen van verhalen. Boeken zijn tijdsoverschrijdende verhalen, evenals de moderne vorm zoals film, TV, internet.
Het praten hoeft dus niet altijd over ‘moeilijke omstandigheden’ te gaan om te helpen. Zo is de sociale functie van elk ‘cafépraatje’ achteraf voelbaar. Zo zijn we op onze Zahir-avond recursief bezig met ons zelf.
Wat als er geen gehoor is voor ons gepraat? Och, misschien vervangen we het dan gewoon door schrijven of door een kunstuitdrukking of door gedrag (kijk wat ik kan! kijk wat ik durf!) of door kleding (zouden modieuze vrouwen veel moeten zwijgen?). We merken een zoeken naar ander communicatiemiddelen, alsof we spinnenwebben opzetten om luisteraars te vangen, in om het even welke vorm. Is die luisteraar niet te vinden dan gaat het niet-uiten op de duur frustreren. Mogelijk ligt hier een link naar onaangepast gedrag (van jeugd of sociale randfiguren). Wat niet uitgepraat is blijft als een zware molensteen op de maag liggen. Misschien gaat die om de hals hangen en sleurt het slachtoffer de diepte in? Misschien had praten in de luisterende vorm kunnen helpen? Ooit schreef ik naar aanleiding van de zelfmoord van een anders valide:

Als je ’t niet kunt zeggen
Als je ’t niet uit kunt leggen
Dan wil je het wel tonen.

Maar als ze ook niet kijken,
als uit niets hun aandacht kan blijken,
Als je tekens ook niet lonen,

Dan geef je niet langer uitleg,
Dan zoek je een andere uitweg,
Dan ga je in de hemel wonen.

In dit licht blijkt praten, en vooral het gebrek eraan een basis voor veel onbegrepen gedrag.
Hoe zit het dan met onze morele plicht tot praten of tot luisteren? Als humanistisch vrijzinnige? Wel die vrijzinnigheid bepaalt dat we dat zelf bepalen, dat we zelf de morele lat op een haalbare hoogte zetten. Maar die hoogte kan groeien door het besef van de bron van waaruit de andere praat. Als iemand tientallen keren hetzelfde verhaal vertelt, dan is dat vermoedelijk niet wegens geheugenverlies, maar wegens een onbedwingbare drang, met een onbewuste hoop, de binding steeds losser te maken. Je wat inleven in zijn of haar problematiek kan het geduld verhogen, kan door het ‘praten’ helpen.

Opletten natuurlijk dat je jezelf nergens ‘inpraat’. Dat die mogelijkheid bestaat, heb ik (weer eens) ondervonden. . Benieuwd of ik me er ook kan uitpraten?

Ronny Madou
Zahir Koksijde

Geluk zit in de gewone dingen. Het gewone waarderen we vaak niet meer.
Geluk zit in de grote en in de kleine dingen.
Geluk zit in jezelf ontplooien maar ook in genieten van zon of regen.
Geluk komt omdat er iets belangrijk gelukt is.
Geluk komt ook soms mee met de omgeving, de omstandigheden.
Een gevoel van gelukzaligheid overspoelt mij als ik ervaar dat ik erkend en gewaardeerd word in ‘het goed doen voor’ anderen.
De waarde en schaal van geluk loopt parallel met de oppervlakkigheid of diepgang ervan, en dus ook met ‘hebben’ of met ‘zijn’.
Je goed voelen bij en samen met anderen, is ook geluk.
Het ‘gewone’ kan soms ook net ‘speciaal’ worden. Je eigen moeder palliatief verzorgen, bijvoorbeeld.

Na weer een boeiende avond met filosofische beschouwingen en enkele persoonlijke ervaringen, sloten we af met een toepasselijke song van de Mexicaans-Amerikaanse singer- songwriter Lhasa (de Sela)(Nederlandse vertaling: Jean Claude Staels):

La Frontera

Hoy vuelvo a la frontera                 Vandaag keer ik terug naar de grens
Otra vez he de atravesar                Ik moet deze nog overschrijden
Es el viento que me manda             Het is de wind die mij beveelt
Que me empuja a la frontera          En me naar die grens duwt
Y que borra el camino                      En de weg wegveegt
Que detrás desaparece.                   Die achter mij verdwijnt.

Me arrastro bajo el cielo                  Ik sleep mij onder de lucht
Y las nubes del invierno                   En de winterwolken
Es el viento que las manda              Het is de wind die hen beveelt
Y no hay nadie que las pare             En niemand kan hen tegenhouden
A veces combate despiadado           Soms een gevecht zonder medelijden,
A veces baile                                       Soms een dans,
Y a veces… nada.                                En soms… niets

Hoy cruzo la frontera                         Vandaag overschrijd ik de grens
Bajo el cielo                                          Onder de hemel
Bajo el cielo                                          Onder de hemel
Es el viento que me manda               Het is de wind die mij beveelt
Bajo el cielo de acero                          Onder de ijzeren hemel
Soy el punto negro que anda            Ik ben het zwarte punt dat afdwaalt
A las orillas de la suerte.                   Naar de randen van het geluk

Jean Claude Staels & Peter Algoet, Zahir Kortrijk

[Noteren van de geuite gedachten om ze beter te gebruiken en eventueel verder uit te dragen. Wat tussen rechte haken staat zijn achteraf- ideeën van mezelf.]

Bij bovenstaande vraag gaan de gedachten de inwendige ruimte afzoeken naar zo’n moment waarbij iets gekanteld, veranderd is, of waarbij je zelf, je persoonlijkheid, een transformatie heeft ondergaan. Dat zoeken wordt een soort scannen en het is best mogelijk dat je een aantal  momenten niet als dusdanig herkent, dat je alleen de opvallendste bovenhaalt.
Zo komen de voorbeelden op tafel. Dit vertellen in de groep wordt een onderzoeken van zichzelf, een begrijpen misschien.
Een relatie die stuk loopt kan een kantelmoment vormen in de beoordeling van de andere. Inzicht in hoe onmogelijk die relatie was, hoe het een kweekgrond zou worden van allerlei problemen en conflicten. Zo’n kantelmoment werkt ontnuchterend, de blinde liefde wordt vervangen door een nuchtere kijk. De crisis geeft na een pijnlijk doorworstelen een versterking, een positieve groei.
Maar het kan ook zonder dramatisch gebeuren, een verandering van omgeving bij voorbeeld, door de buitenwereld opgelegd, kan aanleiding geven tot een ander soort leven, tot een begrijpen van andere gemeenschappen waarin men niet is opgegroeid. Komt dit inzicht niet, dan moet zo’n wijziging uiteindelijk tot een botsing leiden, uitwendig of in het verborgen binnenste. Slaagt men er in de ‘positieve’ kant te kiezen, dan is dit kantelen een meerwaarde voor het leven in het zien dat ‘anders’ niet slechter is en ook leefbaar. Is zo’n verandering echter wel een ‘kantelmoment’ of is het een evolutie? Feit is dat de verandering weer eens van buitenaf opgedrongen wordt.
[Het lukt me waarschijnlijk niet goed alles te onthouden omdat ik zelf in mijn voorbereidend geheugen met een kantelmoment zat te draaien, met de vrees als je het loslaat, dat het niet zal komen op het moment dat je het woord krijgt.]
Minder evolutie, maar meer revolutie komt er als iemand door een overlijden in de familie vanuit een kindsituatie in volwassen schoenen wordt gedropt. Niet echt klaar voor die verantwoordelijkheden komt dan de vraag “Waarom?” bovendrijven. Waarom met mij? Waarom met ons? Waarom moet ik mogelijkheden (toekomst) laten vallen door omstandigheden waar ik geen vat op heb? Is dat rechtvaardig? Kan het beeld dat ik van ‘God’ had, recht blijven in dit nieuwe licht? Nee dus. Kantelmoment! Uitwendige omstandigheden, gebeurtenissen doen iemand soms het geloof verliezen. Of dit positief is? Misschien, maar het verrijkt  in ieder geval de kijk op de wereld. Het is niet allemaal waar, wat men tot nu toe vertelde, dus ‘moet’ je zoeken. Het is als vanuit een beschermde omgeving in de wijde wereld gestort worden, via een kanteldeur die je niet meer terug kunt passeren.
Hier wordt dus het vertrouwen in geloof omver geworpen.
Een ander voorbeeld vertelt hoe vertrouwen in de wetenschap onderuit wordt gehaald door een medisch probleem (volledig onverwacht, bij een kind, wat erger is dan bij jezelf). Het is een wakker schudden uit de droom dat de wetenschap alles zou weten en alles kan oplossen. Met als resultaat een zoeken naar ‘alternatieven’ en gelukkig een instelling van kritisch beoordelen, om niet eenzijdig meegesleurd te worden. Ook hier trekt het kantelmoment de visie op de wereld verder open. Er zijn zoveel andere, soms onbegrijpelijke, visies. En ook die mensen leven. En wat is nu het juiste? Wat is nu de waarheid? Het eeuwige zoeken. In dit voorbeeld zat al wat eigen keuze. De tegenstrijdigheid tussen medici zou ook gewoon kunnen opgelost worden door het kiezen voor de ene en het (kwaadsprekend) bestrijden van de andere. Dus zonder zoeken. De ingesteldheid die men heeft, zal dus wel de reactie op het  kantelmoment beïnvloeden.
Het kan zelfs dat die reactie een echte keuze wordt. Zoals bij het voorbeeld waarbij een persoonlijk medisch probleem een grens stelt aan het tot dan toe geleide leven en de ‘wijze’ beslissing genomen wordt om het leven over een andere boeg te gooien. Met als resultaat een nieuwe artistieke levensfase, zelfs met wat dankbaarheid voor het kantelmoment. [Ik vermoed dat die dankbaarheid er alleen kan zijn als het jezelf betreft.] Weer zien we het kantelmoment een positief resultaat krijgen en wel door een eigen keuze.
Maar kan ook een eigen keuze een kantelmoment veroorzaken? Bijvoorbeeld de ‘eigen’ beslissing om als adolescent van school te veranderen, omdat het streng religieus milieu je verstikt. Met een openbaring van andere mogelijkheden als resultaat. Blijkbaar was hier een cumulatie van negatieve gevoelens vooraf de oorzaak van het kantelen. De spreekwoordelijke druppels? Er is een eigen beslissing over het moment. Maar vermoedelijk zou het verder uitstellen de cumulatie ook wel in een crisis hebben doen uitbarsten. Misschien dan met een volledig ander resultaat. Weer is hier een opentrekken van de kijk op de wereld.
[Ik besef nu dat ik een voorbeeld kwijt ben. Mijn excuses daarvoor.]
Heeft iedereen kantelmomenten? Blijkbaar niet. Mensen waarbij het goed gaat en goed blijft gaan, ondervinden geen echt kantelmoment en houden zich bij hun geregeld leven, wat niet betekent dat er daar geen evolutie kan zijn. Want de kijk op het leven van ‘anderen’, via media, boeken, en noem maar op, kan ons ook wel laten evolueren, misschien zelfs kantelen.
Is er dan lijden nodig om te evolueren? Zo ziet het er naar uit, al geven we het niet graag toe. Maar als mens zijn we gehecht, gebonden aan gewoontevorming, routine, omdat vooral hieruit een gevoel van zekerheid ontstaat. [Die drang naar zekerheid delen we vermoedelijk met vele andere dieren.] Zouden we die zekerheid opgeven zonder aanleiding? Kunnen we ons moeilijk voorstellen. En als er al iemand zo’n uit de band springend verschijnsel vertoont, dan horen we vlug: ‘Wie weet wat daar achter zit?’
Er wordt (op deze avond) geen echt besluit getrokken. Toch kunnen we zeggen dat kantelmomenten ons leven sterk beïnvloeden en er een nieuwe richting aan geven, waardoor we op zijn minst kennis hebben van andere mogelijkheden, dus met een positief resultaat.
[Maar een vraag die niet gesteld werd: Zijn er kantelmomenten met een negatief resultaat? Ik vermoed van wel, vooral als de persoon niet opgewassen is om een nieuwe wending te geven aan zijn leven. Als die persoon in een soort draaikolk komt van zichzelf telkens te confronteren met de aanleiding en er naar blijft streven de voorafgaan de toestand te bereiken.
Ik kan me ook een kantelmoment voorstellen van iemand die een ‘openbaring’ ervaart. Een moment dat er een onbewuste zekerheid groeit waardoor mensen sterk gaan geloven, zelfs fanatiek worden. Dus een ‘verengde’ kijk op de wereld krijgen. Dat dit psychisch meestal verklaarbaar is door autohypnose, doet niets af van het feit dat deze levens ook kantelen.]

Ronny Madou, Zahir Koksijde

De opdracht om zich in de plaats van iemand anders te stellen en zo op een andere manier te denken was voor de meeste deelnemers niet zo eenvoudig.

Er werden 4 voorbeelden van anders denken naar voor gebracht:

1. Levensloop van een dame die na haar studies afstand nam van het voorbeeldig dochtergedrag en resoluut koos voor een intuïtief en vrij handelen zonder taboes, wat resulteert in een niet zo gewone en evidente levenswandel.
2. In 2005 leefde Shaun Ellis achttien maanden lang in gevangenschap in Combe MartinWildlife Park met drie jonge wolf puppy’s die door hun moeder waren verlaten. Ellis gaat ver in zijn omgang met de dieren. Hij gebruikt geen shampoo, deodorant of zeep, en als hij zich bij zijn roedel voegt, trekt hij altijd eerst zijn door modder en wolvenpoep besmeurde kleren aan. In frisgewassen kleren zou hij subiet worden verstoten. Tongzoenen met wolven is voor hem de normaalste zaak van de wereld. Als je één van hen wilt zijn, moet het. Een wolf die hoger in rang is, moet uitgebreid gelikt worden en als lagergeplaatste kun je een corrigerende beet krijgen. Zelf heeft hij veel verloren door zijn wolvenliefde. Zijn ex-vrouw Jan stond hem jaren bij, maar kon er uiteindelijk niet meer tegen en ging met hun vier kinderen bij hem weg. Ook zijn huidige vriendin heeft het er bij vlagen knap moeilijk mee. Wie Shaun Ellis ooit ontmoette zal hem beschrijven als een blanke indiaan, iemand die dicht bij de natuur staat en de natuur ook respecteert voor wat zij is. Zijn respect voor de wolf bood hem de mogelijkheid om de taal van dit unieke dier te ontcijferen en zijn logisch inzicht leverde een unieke schat aan informatie op over de koning van het woud. Shaun Ellis communiceert met de wolven om hen beter te begrijpen. Een kort gegrom, een langgerekt gehuil,… Of om de woorden van Chief Joseph van de Nez Perce indianen te gebruiken: “It does not require many words to speak the truth.” (zie ook: http://www.dobermannsite.nl/Shaun_Ellis.htm)
3. Stam die nog geen contact had met de huidige geciviliseerde wereld. Ze bouwen met hun primitieve middelen ganse dorpen hoog in de kruinen van de bomen. Merkwaardig genoeg gebeuren er bij die manier van leven weinig of geen ongelukken. (meer info is niet beschikbaar aangezien Peter momenteel met vakantie is).
4. Echte Vrouwen Koken Anders (auteur Erdmute Klein) is een verhalenbundel met o.a. het verhaal van een vrouw die door anders te denken de ontrouw van haar man positief verwerkt.

Enkele bedenkingen die aan bod kwamen:

• Een andere manier van leven komt soms maar tot uiting na het jarenlang verdringen van een sterke drang naar verandering. Het gebeurt soms doordacht, soms  intuïtief soms in een vlaag van woede of blijdschap.
• Een levensdroom waarmaken is het summum van geluk en voldoening.
• Hoe ver mag men gaan in een experiment als dit van Shaun Ellis. Wordt hier niet een grens van het mens-zijn overschreden? Kan men vrouw en kinderen verlaten voor dierenliefde of een passie voor de wetenschap? Wat met het dierenwelzijn bij zo’n experiment? Is dit afwijkend gedrag? Terloops wordt verwezen naar   grensoverschrijdend (seksueel) gedrag bij herders en vissers.
• Door op een ander manier te denken kan men conflicten, frustraties of tegenslagen soms beter verwerken of op een positieve manier verwerken.
• Door afstand te nemen van onze overgereguleerde en op normen gebaseerde maatschappij  kan men soms aan de sleur van het gewone leven ontsnappen.
• Karakter en opvoeding bepalen in zekere mate onze manier van denken en dus ook onze levensloop. Sommigen onder ons zijn rusteloos, zoeken en experimenteren in relaties en werk. Het onzekere schrikt hen niet af en ze zijn als de dood voor sleur in het leven. Anderen kiezen voor zekerheid, rust en regelmaat en relativeren de sleur die daarmee gepaard gaat. Maar tussen die 2 uitersten zijn er oneindig veel variaties van denken mogelijk. Uiteindelijk zijn we allemaal op zoek naar de beste weg om (een beetje) geluk te vinden!

We sloten deze gespreksavond af met een hapje en een drankje, keuvelend en genietend van de folksongs van Rum. Dank aan alle deelnemers voor hun aanwezigheid en positieve medewerking aan Zahir.

Jean Claude Staels, Zahir Kortrijk

FUNDAMENTALISME, de vernietiger van het fundament
Wanneer sta ik achter een idee
Wanneer wordt de houding die daaruit ontstaat fundamentalistisch
En niet meer voor reden vatbaar
Of hangt het van de perceptie van de ontvanger af
Van zijn visie
Om hij mij en mijn ideeën al dan niet als fundamentalistisch brandmerkt
Dan heb je nog de daden
Worden woorden daden?
Of blijven woorden even hangen in de wind om dan langzaam maar zeker hun klank te verliezen, hun zichtbaarheid te zien verbleken in de evolutie van de tijd
En wat als woorden toch daden worden?
Daden die schade berokkenen, enkel schade
Of schade berokkenen aan een bepaald segment maar ondertussen ook ten bate zijn van
tja
en wat als ideeën en daden wild om zich heen slaan, zonder onderscheid ?
In naam van wie dienen ideeën en de daaraan gekoppelde daden te zijn om legitiem te worden
aanschouwd
En niet als fundamentalistisch terrorisme de geschiedenis in te gaan
Is trouwens niet elke revolutie, politiek of industrieel of religieus, per definitie fundamentalistisch?
Kunnen woorden gevaarlijker zijn dan daden?
Omdat zij fantasieën spijzen?
Zijn de verkondigde ideeën verantwoordelijk voor de daden? Of enkel indien ze de bodem voor
eenzijdigheid bieden? En noemen we ze van dan af fundamentalisme?
Overstijgt fundamentalisme het fundament, of is het een logisch gevolg?
Houdt een fundamentalist rekening met democratische besluitvorming?
Kan hij/zij leven met diversiteit van standpunten en levensnormen?
Of is hij/zij per definitie onverdraagzaam en über elitair in denken en handelen?
Verpest fundamentalisme sowieso het fundament?
Kan een democratie fundamentalisme verdragen
Of dient het zich hoe dan ook er door bedreigt te voelen
En dient de democratie dan niet zichzelf te beschermen,
Krachtdadig op te treden
Beknotting in naam van de vrije gedachte
Een tegendraadse handeling
Waardoor de democratie zichzelf langzaam maar zeker vernietigt,
in haar streven zelfs fundamentalistisch wordt.
Allemaal de schuld van de basis fundamentalist!
Of is dit besluit te eenvoudig, te simplistisch?
Heeft fundamentalisme niet eerder iets te maken met angst en frustraties,
Met uitbuiting en vernedering
Liggen daar niet de kernen?
Blind gedreven worden door angst en frustraties, door woede en onmacht
En wie is daar dan weer verantwoordelijk voor?
De heersende macht? Of de behoefte van sommigen om alleen te heersen? Machtshonger gepaard
met privilege honger, de waan zich beter te achten
Daagt deze houding niet de contra fundamentalistische houding uit?
Fundamentalisme versus fundamentalisme, wars van nuances, van behoeften tot begrip en toenadering
En wie is daar dan weer vatbaar voor?
Wij allen? Of een kleine minderheid die uiteindelijk een belangrijke massa wordt?

gustaaf de meersman, Zahir Gent

Bedenkingen en vragen die aan bod kwamen:

• Hevige emoties kunnen soms heftige reacties uitlokken.
• Emoties in toom houden zou in persoonlijke relaties niet goed zijn, in professionele relaties dan weer wel?
• Het voordeel van emoties tonen kan erin bestaan ‘deugd te hebben van het feit iets te vertellen aan anderen over iets gevoeligs van jezelf’.
• Meestal is een geweldige explosie van emoties een opeenstapeling van vroeger niet verwerkte frustraties.
• De gevolgen van een hevige explosie van emoties kunnen soms ernstig zijn omdat  alle remmingen op dit moment bij de persoon wegvallen.
• Achteraf  kunnen schuldgevoelens opduiken, zeker als de hevige reactie irreversibele gevolgen heeft.
• Na de verwerking van een crisissituatie kan iemand er versterkt uit komen.
• Het thema verwijst niet alleen naar het wel of niet kenbaar maken van zijn gevoelens maar ook naar het wel of niet bijsturen van zijn eigen emoties voor het welzijn van zichzelf .
• Zoals men paarden beter met de benen stuurt dan die te beteugelen kunnen we misschien beter onze emoties leiden in plaats van die in te tomen. In toom houden betekent dan ‘sturen’, ‘kanaliseren’ of ‘beteugelen’, drie verschillende invullingen.
• Soms kan het positief zijn om negatieve reacties te bedwingen en te doen alsof er niets aan de hand is. Hier komt dan ‘authenticiteit’ en ‘diplomatie’ in de discussie ter sprake.
• De vraag werd gesteld of men een persoon met suïcidegedachten van zijn dwanggedachte kan afbrengen en of dit voor hem wenselijk is.
• Soms laat iemand met suïcidevoornemens daarover geen enkele emotie merken. Wat drijft die persoon en wat speelt er zich in zijn hoofd af? Wellicht ziet de betrokkene suïcide als de enige oplossing van zijn probleem en wil of kan hij er met niemand over praten.
• Negatieve emoties hebben blijkbaar veel meer invloed op ons dan positieve. Daarom is het wellicht raadzaam om een rugzakje met positieve emoties te koesteren zodat we negatieve emoties de baas blijven.

Het onderwerp emoties leek nog heel wat bedenkingen en vragen op te roepen.

• Hoe gaan we om met emoties?
• Hoe zorgen we ervoor dat negatieve emoties ons leven niet domineren?
• Hoe kunnen we onze emoties enigszins sturen?

Misschien stof voor een volgende keer?

Met dank voor de positieve medewerking van alle aanwezigen.

Jean Claude Staels, Zahir Kortrijk

“Er komt een nieuwe mensensoort…” Deze titel in de EOS van januari 2011 trok bijzonder mijn aandacht omdat onlangs in de Nieuwe gazet een artikel te lezen was over de mens die in de nabije toekomst 130 jaar oud zou worden en ik juist begonnen ben aan de lectuur van het boek ‘de maakbare mens’:

John Harris, filosoof en bio-ethicus, stelt het volgende: ‘over enkele decennia kunnen wetenschappers het menselijk genoom wijzigen om een ‘betere’ mens te maken. Een nieuwe soort mensen dus, niet als gevolg van natuurlijke selectie, maar als gevolg van menselijk ingrijpen. En we kunnen ons daar maar beter bij neerleggen’.

In een interview met Harris in het tijdschrift EOS, lezen we onder andere :
‘gezien de rotvaart waarmee wetenschap en technologie tegenwoordig vooruitsnellen, is het geen dwaze gedachte dat de mensheid binnen enkele decennia bevrijd zal zijn van ziekten zoals aids, kanker, dementie en hart- en vaataandoeningen. Dat zou mogelijk worden dankzij doelbewust aangebrachte verbeteringen in de menselijke genetische code (gentherapie, designerbaby’s, stamceltherapie …).’ Die zouden aan de basis liggen van ‘betere mensen’ , zoals Harris ze noemt. Een nieuwe mensensoort zou de droomuitkomst zijn van de ‘enhanced evolution’, de opvolger van de klassieke, darwiniaanse evolutie.
Verder in het interview omschrijft hij ‘betere mensen’ vooral als ‘gezondere mensen, die een leven kunnen leiden zonder zich al te veel zorgen te hoeven maken om ziekten zoals kanker en dementie, die nu vaak als onvermijdelijke hinderpalen in het leven worden gezien’. Voor hem is het niet alleen aangeraden om mensen te
verbeteren, maar is het zelfs onze morele plicht. We willen immers ook een betere maatschappij en die twee zijn nauw met elkaar verbonden – ze sluiten elkaar dus zeker niet uit. Een gelukkige maatschappij bestaat uit gelukkige individuen.
Op de vraag of John Harris echt denkt dat er ooit een nieuwe mensensoort zal ontstaan, antwoordt hij ‘dat de moderne mens de uitkomst is van een lange en complexe evolutie die echter nog niet voltooid is. Wij zijn slechts een evolutionair tussenstadium. Er is helemaal geen reden om aan te nemen dat de evolutie anno 2011 stopt. We weten dat we van de aap afstammen, we weten echter niet wat het volgende evolutionaire stadium zal zijn. De Darwinistische evolutie – met natuurlijke selectie als motor – vergt erg veel tijd. De evolutie die de mens van de toekomst zal vormgeven, is de versterkte evolutie, gestuurd door doelbewuste selectie door de mens’. Tenslotte leven de mensen vandaag gemiddeld veel en veel langer dan pakweg honderd jaar geleden. We hebben er voor gekozen om ons drinkwater te zuiveren, gezonder te gaan eten, onze hygiëne te verzorgen … allemaal keuzes die ingrijpende gevolgen hebben gehad voor de hele mensheid.
Of er dan nog plaats is voor de ‘condition (post)humaine’?
Volgens Harris zullen die toekomstige mensen wel veel langer leven en veel minder gezondheidsproblemen hebben, maar er zullen altijd situaties zijn die ook hen kopzorgen baren (ongelukkige liefdes, onbevredigend werk). Maar die ongelukkige periodes zullen draaglijker worden, precies omdat het niveau van gezondheid, welvaart en intelligentie in hun maatschappij veel hoger zal liggen.
Bron : EOS van januari 2011, p.88-91

Willy Spaanbroek, Zahir Schoten

We bespreken het thema aan de hand van enkele persoonlijke ervaringen van aanwezigen. Daaruit blijkt algauw dat vriendschap niet gelijk gesteld kan worden aan liefde maar dat de twee begrippen zeker met mekaar in verband kunnen worden gebracht. Het is bijvoorbeeld een goede zaak dat je partner tevens een goede/beste vriend(in) is of wordt. Enkele verschilpunten zijn:
in vriendschap is de uitbouw van een gezamenlijke toekomst geen kenmerk, in een liefdesrelatie wel; in vriendschap speelt ‘bezit(terigheid)’ helemaal geen rol, in liefdesrelaties wel; in vriendschap is onvoorwaardelijkheid wel een kenmerk terwijl dat in een liefdesrelatie minder het geval is (daar spelen voorwaarden toch soms wel een rol wegens het ‘wederzijds belang’).
We onderscheiden ook gradaties van vriendschappen. Er bestaan echte langdurige en vrij emotionele vriendschappen; er is het fenomeen van de Facebook-vrienden; men heeft het soms over ‘treinvrienden’ en ‘vakantievrienden’.
Wat is dan eigenlijk de essentie van vriendschap? Welke zijn de essentiële kenmerken van vriendschap, de conditio’s sine qua non? Volgende kenmerken werden genoemd:
Er bestaat geen nood aan compromissen, aan een vergelijk.
Er is een blijvend en zeker houvast door de ‘verbondenheid’ die je met de ander overkomt, toevalt.
Er is een goede en vanzelfsprekende communicatie, men zit op dezelfde golflengte.
Ze gaat gepaard met (soms heftige) emoties, met een ‘mekaar aanvoelen’. Er is een totaal vetrouwen.
Er is wederkerigheid, steunend op een gedeelde basis, een gezamenlijke grond. Van daaruit kan vriendschap groeien.
Er is een innerlijke verwantschap, een geetselijke verbondenheid, een gevonden ‘soul mate-schap’, wederzijds.
Er worden geen voorwaarden gesteld; vriendschap is onvoorwaardelijk.
Je steekt er (soms veel) vanzelfsprekend tijd en energie in.
Vriendschap is soms grensoverschrijdend. Vriendschap is uniek.
In vriendschap zijn stiltes mogelijk; leegtes dienen niet opgevuld; de (aanwezigheid van de) ander is op zich ‘voldoende’.
Waarin bestaat precies die verbondenheid, dat ‘soul-mate-schap’? Er wordt een voorbeeld gegeven waarin die verbondenheid blijkbaar bestaat in het ‘door de vriendschap in staat te worden gesteld bij de ander te zijn wie je werkelijk bent, en een gemeenschappelijke persoonlijke zoektocht naar dat zijn te delen’.

Peter Algoet, Zahir landelijk

Uittreksel uit mijn antwoord bevraging spiritualiteit door mijn ‘christelijke’ werkgever (met weglating van vragen/antwoorden die specifiek gelinkt zijn aan mijn werksituatie)

1. Over mijn plaats in de spiritualiteit

Ik ben door mijn sociologische achtergrond “min of meer” geplaatst in de joods-christelijke humanistische traditie, meer bepaald in de Rooms-Katholieke traditie.
Meer “bewust en uitgesproken” situeert mijn denken zich in de voetsporen van de bijbelse profeten: “hoe in alle redelijkheid, in respect tot voorouders èn in respect tot de huidige omgevingsfactoren (waaronder andersdenkenden!) maatschappelijk èn toekomstgericht verantwoord leven tot heil van elk onderscheiden individu èn de micro-meso-macro omgeving?”

Daarmee situeert mijn levensbeschouwing zich binnen de wortels van de drie grote monotheïsche religies,  Jodendom, Christendom en Islam, die teruggaan naar het ontstaan van het Jodendom waar men het heeft over “halacha” of “de weg” (= proces, beweging, vooruitgang, leven) in tegenstelling tot vaststaand “geloof” (= starheid, onveranderlijkheid, stagnatie, conformisme).

Tevens situeert mijn denken zich daardoor binnen de humanistische traditie, al of niet met religieuze verwijzing, voor zover een aan de bijbelse profeten gelijkaardig streven aanwezig is om in alle redelijkheid en dialoog met alle betrokkenen (waaronder andersdenkenden!) tot heil te komen voor elk individu en de micro-meso-macro omgeving.

Als (zelf)kritisch onderzoekende waarheidzoeker zocht ik wijsheid/verdieping door openheid voor diverse mensen, culturen, levensbeschouwingen, wetenschappen en wijsgerige visies.  Mijn plaats in de spiritualiteit is dan ook niet te reduceren tot een specifiek geloof/levensbeschouwing, laat staan doctrine, maar heeft vooral te maken met redelijkheid, constructivisme, permanent leren van (mens)wetenschappelijke inzichten en uit ervaringen in permanente dialoog (innerlijke dialoog/reflectie en dialoog met anderen) op basis van telkens nieuwe omstandigheden, ervaringen, inzichten (~ didactisch model Kolb èn ~ het evangelische levende bronwaterverhaal).

Ik wil me situeren binnen een humane ‘meta-familie’ bestaande uit nuchter/ge-aarde,  spiritueel/ creatieve mensen die, ongeacht hun sociologische achtergrond, elkaar in evenwaardigheid broederlijk/zusterlijk bejegenen waardoor spontaan (zelf)relativerend/bescheiden, (zelf)reflecterend, tegelijk ruimdenkendheid/grootmoedigheid opbrengend met gevoel voor het holistisch ecologisch evenwicht (~ ecospiritualiteit) waardoor blijvende zorg-op-maat-gerichtheid en dus valabele waarden en normen quasi-spontaan intrinsiek integrerend opdat individu én  gemeenschap niet in chaos/katastrofe zouden vervallen (≈ geef aan God wat aan God toekomt en aan de Keizer wat aan de Keizer toekomt).

2. Over de beleving van mijn eigen spiritualiteit

Ik beschouw mijn spiritualiteit als eigentijdse, geaarde, “geïncarneerde” spiritualiteit in dialoog met de hedendaagse seculiere cultuur en samenleving.

Ik omschrijf me als “goed grijs”, “nuchter-realistisch en/of agnostisch” wat te maken heeft met het feit dat ik – m.i. vanuit, weliswaar nuchter-redelijke, evangelische bewogenheid – als waarheids-zoeker en uit fervente vredelievendheid nogal allergisch ben voor zwart/wit-doctrine en zwart/wit-fanatici.   Die basishouding geeft voor mij het best mijn liefde voor de psyché van onze profeet Jezus en andere profeten en filosofen weer.  In mijn ogen vertonen de grote profeten en filosofen immers ook herhaaldelijk nuchter-realistische en/of agnostische trekjes!

Ik kies in de mate van het mogelijke voor voorzichtige, gematigde, liefst wetenschappelijk onderbouwde extreem-centrumstandpunten (niet zozeer om louter opportunische redenen maar eerder opdat zoveel mogelijk visies en standpunten er zich zouden kunnen in terugvinden en opdat aldus een meer en meer broodnodige wereldvrede erdoor gediend kan worden in het belang van éénieder). Door die positief verzoenende grondhouding die me typeert, omschrijf ik mezelf dus als ‘goed’ grijs.  Ik bedoel daarmee niet een louter rekenkundig gemiddelde of grootste gemene deler van standpunten (wat eventueel tot schijndemocratie en/of machtsdenken kan leiden!) maar een werkelijk democratisch consensus-streven waarbij het kwaliteitsstreven en de zorg-op-maat-gedachte ten aanzien van éénieder èn met intrinsiek gemotiveerde instemming van éénieder centraal staat.  In principe kan dus een aanvankelijk vergeten of genegeerde stem uiteindelijk nog een voor de gemeenschap vernieuwend/helend nieuw licht werpen!

Waar het leven ‘goed’ grijs verloopt, met de nodige verzoende evenwichten, daar is het goed leven en daar is – zelfs voor nuchtere realisten en/of agnosten – in zulk in eenvoud en goedheid benaderde evenwicht iets te bespeuren van waar mijns inziens in de tekst “waar twee of meer in Mijn Naam verenigd zijn, daar ben Ik in hun midden” naar verwezen wordt en kunnen er dus kleine of grotere wonderen gebeuren (~ de evangelische broodvermenigvuldiging).

Als agnost lees ik bijbelse teksten nooit letterlijk maar poog er des te meer de wijsgerige betekenis van te vatten zodat die binnen onze huidige, specifieke context permanent leerrijk blijft.

Ik leerde van:

• priester-bijbelexegeet Eugen Drewermann die mensen met moeilijkheden oprecht wilde helpen zodat hij aanvullend psycho-analyse studeerde waarna hij bijbel/evangelie vanuit dieptepsychologisch standpunt vertaalde en daarover boeiende boeken schreef, maar op voor mij onbegrijpelijke wijze preekverbod kreeg en zoals zovelen verketterd werd door de Kerk;
• protestantse bijbel-exegeten (over het joodse begrip “halacha” en de bijbelse oproep  tot     horizont-opende dialoog met verwijzing naar de symboliek van de man/vrouw-diversiteit);
• katholieke bijbel-exegeten (belang van historische lezing van de bijbelse geschriften;      katholicisme waar ook heeft te maken met binnen de specifieke context te incarneren     menswording; het wezenlijke belang om de bijbel te vertalen naar de specifieke context);
• Boeddhisme, Taoïsme, Hindoeïsme via lectuur en voordrachten (ondermeer over     versobering, evenwicht, zelfinzicht en zelfrelativering, loslaten; ondermeer ook zen-meditatie);
• talrijk bijgewoonde conferenties rond bijbel/spiritualiteit door religieuzen, bijvoorbeeld rond Catharina van Siëna (goed/slecht leiderschap en haar oproep om er kritisch mee om te gaan), Charles de Foucauld (inculturatie), Etty Hillesum (binnen specifieke levensomstandigheden zijn     specifieke verantwoorde levenskeuzes te maken) e.a.;
• de klassieke griekse filosofen (de zorg voor soberheid via enkrateia~zelfbeheersing en sophrosune~koppeling matiging-wijsheid, om vrij te worden van innerlijke slavernij);
• denkers zoals Levinas; contacten met moslims en conferenties/lectuur over Islam;
• atheïsten, agnosten, gelovigen; ecologen, boeren, sociologen, psychologen, (ortho-)pedagogen,  dokters, psychiaters, antropologen, economen, filosofen, politiekers, historici, …;
• ‘last but not least’ dieren, in het bijzonder mijn huisgenoot-katertje, èn … gewone mensen.

Mijn geestelijk voedsel vond/vind ik dus binnen een horizont-openende, doctrinair-denken-overstijgende, tot open-geest-mentaliteit, tot (zelf)reflectie, tot kritisch denken, tot sociaal engagement, tot grootmoedigheid, echtheid en empathie uitnodigende cultuur.

Vanuit mijn agnostisch standpunt sta ik in verwondering voor een mysterieuze werkelijkheid die groter is dan mezelf, die me uitnodigt om te willen doorgronden, waardoor ik assertief-tolerante openheid toon voor vernieuwende en verijkende inzichten.
Die grondhouding vergemakkelijkt het mij om niet in wereldvreemdheid te vervallen en tegelijk rekening te houden met mijn eigen behoeften/grenzen ~ de evangelische gedachte “bemin uw naaste zoals uzelf”.

Daarom houd ik van een ‘freedom of speech’ open debatcultuur waarbinnen men goed beseft dat vergissingen inherent aan het mens-zijn verbonden zijn en menselijke heling/persoonlijkheids-ontwikkeling een proces is van vallen en opstaan. Met open vizier (weliswaar op geweldarme wijze) met woorden  strijden lieten onze bijbelse profeten zelf immers niet na te doen vanuit hun liefde voor de waarheid, de redelijkheid, voor vrede en gerechtigheid… en om dat heil na te streven…

Dus ga ook ik waar opportuun, verbaal zoniet eerder woordeloos, op zoek naar passende, realistische, opbouwende, bevragende dialoog met diverse wezens, zowel mens als dier, met diverse culturen/tradities, waaronder ook de Rooms-Katholieke traditie waarmee ik me verbonden voel vanuit de gezamenlijke inspiratiebron Jezus die – ondanks zijn constructieve ingesteldheid en sociaal-maatschappelijk, ortho-pedagogisch werk – geliquideerd werd onder invloed van repressie en machtsmisbruik zowel uit zogenaamd rechtste hoek (de zgn. ‘machthebbers’ of leidende klasse als uit zogenaamd linkse hoek (de zgn. ‘machtelozen’ of het gewone volk).

Op nuchter-realistische en verantwoorde wijze wil ik streven naar inclusie van allen – gelovigen, ongelovigen, agnosten, personen met een handicap en/of ziekte – want ieders stem, ieders inbreng is nodig en alle talenten zouden best optimaal ingezet worden om onze universele samenleving in alle openheid optimaal te laten functioneren ten bate van éénieder.

Ik stel vast dat onze ruime samenleving ‘micro-meso-macro’ geneigd is mensen overmatig in hokjes op te delen met de nodige etiketten erop gekleefd.  Je bent gelovig of ongelovig, je bent ziek of gezond, je bent productief of onproductief, je bent sociaal of a-sociaal, je bent een persoon met een handicap of je bent het niet, je bent rijk of arm, je bent links of rechts, je bent spiritueel of niet, je bent begeleider/assistent of louter uitvoerend, bijvoorbeeld in de hoedanigheid van poetsvrouw…  Mensen zouden best niet steeds simpelweg opgedeeld worden in hokjes waardoor ze vaak gereduceerd worden tot het etiket dat ze erdoor – vaak dan nog ten onrechte en bovendien voor eens en voor altijd – opgekleefd krijgen. Hoeveel etiketten heeft onze profeet Jezus zelf niet opgekleefd gekregen zonder dat hij zich ertegen kon/kan verdedigen!?

De evangelische emancipatorische boodschap ~ “sta op, neem je bed op en ga” – heeft mijns inziens te maken met de noodzaak om verlammende stigma’s weg te nemen en mensen vanuit  de inclusie- en normalisatiegedachte te begeleiden, te coachen of gewoonweg toe te laten zelf het heft zoveel mogelijk in handen te nemen.  Die uiteindelijk wetenschappelijk onderbouwde visie kwam sterk aan bod tijdens mijn onafgewerkte heroriënterende graduaatsopleiding orthopedagogie (2001/2004), een visie die aangaande personen met een handicap/ziekte betreft, terug te vinden is in de missie van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap. Dus voel ik me thuis bij de kernwoorden: cliëntgerichtheid, pluralisme, specifiek (ortho-)pedagogisch handelen, model-leren, autoritatieve stijl, positief bekrachtigen, emancipatorisch, inclusie- en normalisatiegedachte, responsabiliseren, keuzemogelijkheid, respect, gelijkwaardigheid, democratisch overleg, psycho-analytisch, empathisch, integer, congruent, intrinsieke motivatie, …

Tenslotte wil ik nog beklemtonen dat spiritualiteit overal, voortdurend, op eender welk niveau en in eender welke omstandigheid beleefd kan worden.  Spiritualiteit heeft m.i. te maken met samen-werking en samen-leving, wat zeker ook beleefd kan worden doorheen het opnemen van bijvoorbeeld poetstaken en de dialoog met anderen in dit verband.

Simone Stynen, Zahir Schoten